Hazırlayan ve sunan:

Canan BAYRAMOĞLU

      Masal, insanlık tarihinde muazzam bir yere sahip, insanoğlunun ortak bilinçaltını temsil eden süreçleri, karakterleri ve olayları içeren bir edebiyat türüdür. Masallar toplumu eğiten temel öğelerden biri olarak görülmektedir.           İnsanoğlu, kendi yaşam gerçeğini, çözüm önerilerini, beklentilerini, masal olaylarına ve masal kahramanlarına yükleyerek anlatmış ve yüzyıllar boyu, bu yolla gelecek kuşakları uyarmaya, eğitmeye, yaşamın zorluklarına karşı onları donatmaya çalışmıştır. 

    Masallar her ne kadar hayal ürünü de olsa, olağanüstü olaylar olarak görülse de bir yanıyla hayatın tam ortasından gerçek dersler verir.     Dolayısıyla masal kahramanlarının karşılaştıkları problemler ve çözümler ile masalın yaşandığı toplum arasında da bir ilişki kurmak mümkün olabilir. 

MASAL KİTABIM

    Masalların eğlenme, eğlendirme, hoşça vakit geçirme işlevinin yanında toplum kurallarına ve değerlere destek verme, kültürü gelecek kuşaklara aktarma, toplumsal ve kişisel baskılardan kaçıp kurtulma gibi farklı işlevleri de bulunmaktadır.

   Masalın çocuklar için bir eğitim aracı olduğu artık bilinen bir gerçektir. Masallar özellikle okul öncesi ve okula yeni başlayan bütün çocukların büyük ölçüde ilgisini çekmektedir. Gizemli havası, serüven dolu fantastik olaylar içermesi, çoğunlukla iyilerin kazanıp kötülerin yenilgiye uğratılması masalları çocuklar için ilginç kılmaktadır. Başka bir deyişle masal, çocuğun dünyasına yakın bir dünya sunmaktadır.

    Masallar yoluyla çocuk hayata ve içinde yaşadığı dünyaya dair temel bilgileri edinir, muhakeme eder, sebep-sonuç ilişkisi kurar, toplumsal beklentileri öğrenir. Masallar çocuk için güvenli bir öğrenme aracıdır. Zira çocuk, başkalarının başlarına gelen olaylardan yargılara varır. Masaldaki karakterler ve başlarına gelen olaylar, çocukların kişilik gelişimine de oldukça önemli bir etkide bulunur. 

   Masallar vesilesiyle çocuklar hayal kurar, zihinlerinde canlandırırlar, dil becerilerini ve kelime haznelerini geliştirirler. Somut ve soyut düşünme becerileri de bu süreçte pekişir. Dolayısıyla masalların ilişki ve etkileşim aracı olmasının yanı sıra öğretim ve eğitim amacı da vardır.

    Çocuk gelişimi açısından masalların birçok faydası bulunmaktadır. Öncelikle masal anlatan ile dinleyen çocuk arasında canlı bir iletişim vardır. Yani günümüzdeki gibi bilgisayarlar veya sosyal medya araçları üzerinden kurulan sanal bir iletişim şekli yoktur.   

    Çocuk burada anlatıcının jest, mimik, ses tonu, vurgu, duraklama, beden dili gibi tüm dışarıdan görülebilecek davranışlarını izlediği gibi bunların arkasında gerçekleşen duyguları da hisseder. Bu sayede masal dinlerken sadece zihinsel bir aktarım değil aynı zamanda duygusal bir aktarım da meydana gelir.

  Bu aktarım sırasında çocuğun tam anlamıyla aktif olduğunu söylememiz gerekir. Masalı anlamak adına zihinsel faaliyetlerini harekete geçirirken, masal kahramanlarıyla ilgili hayaller kurarak duygusal dünyasını harekete geçirmiş olur. 

    Olayların akışı içerisinde

doğruyu-yanlışı, iyiyi-kötüyü, güzelin-çirkinin farkına vararak bunlar arasındaki farkları öğrenmiş olur. 

  Masallar her zaman iyi olanların galip geldiği, sabırlı davrananların mutlaka amacına ulaştıkları, yapılan iyiliklerin karşılıksız kalmayacağı, zekanın çoğu zaman beden gücünden üstün olduğu, sevginin birçok şeyden daha değerli olduğu, arkadaşlığın çok önemli olduğu, el ele vermenin ve birlik içinde olmanın her zaman daha çok başarılar getirdiği, hiçbir zaman ümitsizliğe kapılmamamız gerektiği ve elimizden geleni yaptığımız taktirde başarının bizi zaten bulacağı mesajlarını verirler.

    Örneğin Keloğlan masalını okuyan veya dinleyen bir çocuk çoğu zaman çok güçlü olmamıza gerek olmadığı, eğer aklını kullanırsa birçok şeyi başarabileceğini düşünür. 

     Genel olarak masallarda bütün toplumları ilgilendiren ortak unsurlar olsa da genellikle masallar içinden çıktıkları toplumun değer, tutum ve davranışlarını yansıtır. Bu nedenle çocuklarımızın öncelikle kendi masallarımızı okumasını, diğer kültürlere ait masallarında iyi bir incelemeden sonra çocuklarımıza sunulması faydalı olacaktır.

    Masallar aynı zamanda çocuğun ana dilinin gelişimi için de zengin fırsatlar tanır. Atasözleri, deyimler, ikilemeler, uyaklar, benzetmeler gibi dilin incelikleriyle donanmış zengin masallar, çocuğun ana dilinin ve hayal gücünün gelişimini sağlar. 

     Ayrıca dinleme-anlama becerisine

katkıda bulunur, olaylara farklı açılardan bakmayı öğreterek yaratıcılığı ve merak duygusunu geliştirir. 

    Teknolojik bombardımanla birlikte günümüz çocukları, istenmeyen rol modellerle de sıkça karşılaşmaktadırlar. Televizyonda, internette kontrolsüz bir şekilde karşılarına çıkan karakterlere öykünüp örnek almaktadırlar. Masallar çocuklarımızın toplumun değer yargılarıyla bütünleşmiş kahramanlarıyla özdeşim kurarak sosyalleşmesi ve sağlıklı kimlik edinimleri için önemli bir kaynak olarak karşımızda durmaktadır. 

      Masalların çocuk gelişimine çok önemli katkıları vardır. Masal dinleyen çocuk hem masalı anlatan ebeveyni ile iletişim kurar, hem de çocuğun hayal dünyasının faaliyete geçmesi ile beyninde yeni bağlantılar kurar.

        Kendisini masalda geçen karakterlerin yerine koyar ve empati yoluyla iyiyi, kötüyü, doğruyu ve yanlışı kendi penceresinde irdeleyerek çıkarımlarda bulunur.

   Tüm bu olumlu etkilerin yanında , masalların olumsuz etkileri de olabiliyor. Masallar kin , nefret, ölüm, korku, dehşet gibi mesajlar içermemeli. Masal kitaplarında ideolojik yönlendirme, önyargı ve ırkçılık gibi düşünceler yer almamalıdır. 

    Yazar anlatımında ; çocukta kaygı, korku güvensizlik gibi duyguları hissettirmemeye özen göstermelidir.

    Bazen bir sözüyle baş kestiren , adam öldürten padişahların, kralların olduğu masallar ya da büyükanneyi yiyen kurdun yer aldığı "Kırmızı Başlıklı Kız" masalındaki gibi masalları okumak özellikle yaşı çok küçük çocukları olumsuz olarak etkileyecektir.

MASALLARIN  

ÇOCUK  GELİŞİMİNE 

7  OLUMLU  ETKİSİ

      1-Masal Çocuğu Yarına Hazırlar

      Her çocuk geleceğin yetişkin adayıdır. Bu sebeple çocukların kendi anlayacakları şekilde dışarıda yaşanan gerçek hayatı öğrenmeleri gerekmektedir. 

        Masallardaki senaryoların çoğu sıra dışı olaylardan olsa da gerçek hayat içerisinden kesitler içerir. Masal ve psikoloji bu sebeplerle birbirine doğru orantılı şekilde gelişir.