ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਤੋਂ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ, ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ, ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਗੁਰੂ ਨੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਹ ਰਿਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸਾਰ:

1. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (1469–1539)

ਸੰਦੇਸ਼: ਰੱਬ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਏਕਤਾ।
ਉਪਦੇਸ਼: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਥਾਪਕ ਹਨ, ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀਪਾਤੀ, ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਦਰਭ ਇਹ ਸਨ:
ਨਾਮ ਜਪੋ: ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ।
ਕਿਰਤ ਕਰੋ: ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਓ।
ਵੰਡ ਛਕੋ: ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ।

2. ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ (1504–1552)

ਸੁਨੇਹਾ: ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ। 

ਉਪਦੇਸ਼: ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਲਿਖਤ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

3. ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ (1479-1574)

ਸੁਨੇਹਾ: ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬ-ਪੀੜਤਾਂ ਦਾ ਉਧਾਰ।

ਉਪਦੇਸ਼: ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਥਾ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ (ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸਤੀ ਦਾਹ ਕਰਨਾ), ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਲਈ ਸਿੱਖ ਰਸਮਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਸਿੱਖ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀਰੀ ਅਤੇ ਮੰਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ (ਸਥਾਨਕ ਆਤਮਕ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ) ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

4. ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ (1534–1581)

ਸੁਨੇਹਾ: ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ।
ਉਪਦੇਸ਼: ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀਮਈ ਉਪਾਸਨਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਸਮਾਗਮਾਂ (ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ) ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਰਚੀਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾ (ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ) ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ।

5.ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ (1563–1606)

ਸੁਨੇਹਾ: ਆਤਮਿਕ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ।

ਉਪਦੇਸ਼: ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਹਾਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜੁਲਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜੇ ਹੋਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।

6. ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ (1595–1644)

ਸੰਦੇਸ਼: ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ – ਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਸੱਤਾ ਵਿਚ ਸੰਤੁਲਨ।

ਉਪਦੇਸ਼: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਮੀਰੀ (ਸੰਸਾਰਕ ਸੱਤਾ) ਅਤੇ ਪੀਰੀ (ਆਤਮਿਕ ਸੱਤਾ) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਫ਼ਰਜ਼ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਤਾਕਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਸਸੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜਨਾ ਹੈ।

7. ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਇ ਜੀ (1630–1661)

ਸੁਨੇਹਾ: ਦਇਆ ਅਤੇ ਇਲਾਜ। 

ਸਿਖਿਆਵਾਂ: ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਦਇਆ ਅਤੇ ਰਹਿਮ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਮੁਫਤ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਕਲੀਨਿਕ ਬਣਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਬੀਮਾਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ  'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਖਤਰਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।

8. ਗੁਰੂ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ (1656–1664)

ਸੁਨੇਹਾ: ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ।

ਉਪਦੇਸ਼: ਗੁਰੂ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮਤਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮੂਰਤ ਬਣੇ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚਮੜੀ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ (ਚਮੜੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ) ਦੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ ਅਤੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਇਸ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦਇਆ ਅਤੇ ਬਲੀਦਾਨ ਕਿੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ।

9. ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ (1621–1675)

ਸੁਨੇਹਾ: ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ।
ਸਿਖਿਆਵਾਂ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਇਸ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।ਉਹ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਆਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੁਆਰਾ ਜਬਰਦਸਤੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਧਰਮਿਕ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਦਾ ਖੜੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।