1. Çfarë është dialektologjia?

Termi dialektologji rrjedh nga greqishtja e vjetёr “dialektos” e folme, bisedё dhe logos-shkencё, dije. Ështё degё e gjuhёsisё e cila merret me studimin e dialekteve,d.m.th me studimin e gjuhёs sё folur popullore. Merret me variantet gjuhёsore tё njё gjuhe tё pёrbashkёt.

   - Dialektologjia shqiptare merret me veҫoritё dalluese dhe tё pёrbashkёta gjuhёsore.

- Gjuha ёshtё si qenie e gjallё. Ajo zhvillohet nё drejtime tё ndryshme, sipas mjedisit ku pёrdoret.

- Diferencimi dialektor i gjuhёs shqipe ёshtё rrjedhojё historike e rrethanave ekonomike, politike e kulturore, qё nga periudha antike e deri nё ditёt e sotme.

- Gjuha e njё kombi karakterizohet nga njё unitet, ndёrsa ka edhe dallime nga njё shtrirje nё tjetrёn. Me studimin e veҫorive dalluese dhe tё pёrbashkёta, pra, merret dialektologjia.

2. Rëndësia e dialektologjisë

3. Çfarë është dialekti?

4. Ndarja e dialekteve në Shqipëri

-

-Gjuha shqipe përbëhet nga shumë dialekte, të ndara në dy grupe kryesore: gegërisht,toskërisht. Lumi Shkumbin është përafërsisht vija ndarëse gjeografike, me Gegërishten të folur në veri të Shkumbinit dhe Toskërishten në jug.

Veçoritë që i dallojnë këto dialekte janë fonetike, gramatikore dhe leksikore.

5. Disa veçori të dialekteve

4)Paskajorja gegë (me punue) ekziston në shumicën e të folmeve, por ka një përdorim shumë më të vogël, madje edhe në ato të folme që kanë më tepër tipare gegë, përdoret më shumë si folje kallëzuese në një fjali qëllimore: do të shkoj me punue, desha me dal, etj.

6. Një përmbledhje e shkurtër

   Dialektet dallohen nga këto veçori në sistemin fonetik:

Në toskërisht: 

-vetëm zanore gojore (vera, dryri, hiri, zeri, huri).

7.nëndialektet.

   Brenda çdo dialekti dallohen grupe të folmesh që, sipas shkallës së afërsisë që kanë midis tyre, formojnë njësi dialektore të madhësive të ndryshme.

-Të dhënat e sotme të dialektologjisë shqiptare të çojnë doemos në ndarjen e secilit dialekt në dy nëndialekte: gegërishtja veriore dhe gegërishtja jugore në dialektin geg, ndërsa toskërishtja veriore dhe toskërishtja jugore në dialektin tosk.

-Dy nëndialektet e gegërishtes gjeografikisht ndahen te lumi i Matit. Gegërishtja jugore shtrihet në të majtë të lumit Mat.

-Dy nëndialektet e toskërishtes shtrihen në kufirin më në jug të qytetit të Vlorës.

Harta e nëndialekteve

8. Disa veçori të nëndialekteve

Gegërishtja:

1.Veriore-    ~e-ja shqiptohet e e hapur /e/ (vena/femen)

                  ~ë-ja e patheksuar nuk shqiptohet edhe në rrokje fundore që mbyllet nga bashkëtingëllore josonante: (babs "babës",thast "thasët")

                  ~ kalimi i h-së në f (ftoft "ftohtë")

                  ~folje të tipit ha,pi,fle-haj,pij,flej

2.Jugore-   Bashkohet  me toskërishten dhe veçohet nga gegërishtja veriore për nga karakteristikat. (nënkoj "rënkoj",derr,mëngjes,ngrohem)të cilave në gegërishten veriore janë (gjëmoj,thi,natje dhe sabah,xehem,pullaz,mloj etj).