Ky libër i kushtohet shkollës “Pjetër Budi” si një risi e çmuar për gjimnazin tonë, me misionin për të ngritur lart vlerat e historise. Një falënderim i veçantë shkon për mësuesen Silvana Leka , e cila na udhëzoi me përkushtim në çdo hap të këtij rrugëtimi të bukur, duke na frymëzuar të vlerësojmë dhe te mesojme ngjarjet e rendesishme qe kane ndodhur pergjate viteve ne kete rruzull tokesor..

Preview audio:

storyj.mp/ae8di4p96yze

Lufta e ftohte

Lufta e Ftohtë ishte një konflikt politik, ideologjik dhe ekonomik midis Shteteve të Bashkuara (SHBA) dhe Bashkimit Sovjetik (BRSS), që zgjati nga fundi i Luftës së Dytë Botërore (1945) deri në shpërbërjen e BRSS-së në vitin 1991. Ky konflikt nuk u zhvillua përmes një lufte të drejtpërdrejtë ushtarake midis dy superfuqive, por përmes luftërave të ndërlikuara, rivalitetit bërthamor, spiunazhit, propagandës dhe konkurrencës teknologjike dhe ekonomike.

Fillimi i Luftës së Ftohtë

Pas Luftës së Dytë Botërore, SHBA dhe BRSS dolën si dy superfuqitë kryesore botërore, por me sisteme politike dhe ekonomike të kundërta. SHBA përfaqësonte demokracinë dhe kapitalizmin, ndërsa BRSS përfaqësonte komunizmin dhe një ekonomi të centralizuar. Konflikti filloi për shkak të mosmarrëveshjeve mbi ndarjen e Evropës, veçanërisht në Gjermani dhe Evropën Lindore.

Në Konferencat e Jaltës dhe Potsdamit (1945), aleatët ranë dakord për ndarjen e Gjermanisë në katër zona të kontrolluara nga SHBA, BRSS, Britania dhe Franca.Megjithatë, BRSS vendosi qeveri komuniste në Evropën Lindore, duke krijuar një "perde të hekurt" midis Lindjes komuniste dhe Perëndimit demokratik. Ky veprim u pa si një kërcënim për demokracinë nga SHBA dhe aleatët e saj.

Shkaqet Kryesore të Luftës së Ftohtë

- *Konflikti Ideologjik*: SHBA mbështeste demokracinë dhe tregun e lirë, ndërsa BRSS promovonte komunizmin dhe ekonominë e planifikuar.

- *Ndarja e Evropës*: Evropa u nda në dy blloqe - Perëndimor dhe Lindor.

- *Plani Marshall dhe Kominformi*: SHBA ofroi ndihmë ekonomike për rindërtimin e Evropës Perëndimore përmes Planit Marshall (1947), ndërsa BRSS krijoi Kominformin për të forcuar kontrollin në vendet komuniste.

- *Kriza e Berlinit (1948-1949)*: BRSS bllokoi Berlinin Perëndimor për të detyruar SHBA-në të tërhiqej, por Perëndimi organizoi një furnizim ajror masiv.

- *Zhvillimi i armëve bërthamore*: SHBA zhvilloi bombën atomike në 1945, ndërsa BRSS e testoi të parën në 1949, duke nxitur një garë armatimi.

Dy Blloqet Kryesore

Lufta e Ftohtë ndau botën në dy blloqe kryesore:

1. Blloku Perëndimor (i udhëhequr nga SHBA)

- NATO (1949): Aleancë ushtarake për mbrojtjen kolektive të vendeve demokratike.

- Përhapja e demokracisë dhe kapitalizmit.

- Mbështetje për qeveritë kundër komunizmit (p.sh., Koreja e Jugut, Vietnami Jugor).

2. Blloku Lindor (i udhëhequr nga BRSS)*

- Pakti i Varshavës (1955): Aleancë ushtarake për vendet komuniste.

- Përhapja e komunizmit dhe kontrolli sovjetik mbi Evropën Lindore.

- Ndihma për lëvizjet socialiste në Azi, Afrikë dhe Amerikën Latine.

Takimet e Rëndësishme dhe Krizat Ndërkombëtare

Gjatë Luftës së Ftohtë, pati disa kriza dhe takime kyçe që ndikuan në ecurinë e saj: Lufta e Korese (1950-1953): SHBA dhe OKB mbështetën Korenë e Jugut, ndërsa BRSS dhe Kina mbështetën Korenë e Veriut.

Revolta Hungareze (1956): BRSS shtypi një kryengritje kundër regjimit komunist në Hungari.

Kriza e Berlinit (1961): Ndërtimi i Murit të Berlinit për të ndaluar arratisjen e qytetarëve nga Lindja në Perëndim.

Kriza e Raketave në Kubë (1962): SHBA zbuloi raketa sovjetike në Kubë, duke e afruar botën në prag të një lufte bërthamore. Përfundoi me një marrëveshje mes SHBA-së dhe BRSS-së për të hequr raketat.

Lufta e Vietnamit (1955-1975): SHBA u përfshi për të ndaluar përhapjen e komunizmit në Vietnam, por u tërhoq pas humbjeve të mëdha.

Revolucioni në Çekosllovaki (1968): BRSS pushtoi Çekosllovakinë për të ndaluar reformat demokratike.

Gara e Armatimit dhe Shpenzimet

Lufta e Ftohtë shkaktoi një garë të madhe armatimi midis SHBA-së dhe BRSS-së, duke përfshirë:

- Bombat bërthamore dhe raketat balistike ndërkontinentale (ICBM)

- Programi i Mbrojtjes Strategjike (SDI) nga SHBA (i quajtur "Lufta e Yjeve")

- Shpenzime të mëdha ushtarake:

- SHBA shpenzoi triliona dollarë për ushtrinë dhe teknologjinë e mbrojtjes.

- BRSS u detyrua të investonte gjithashtu, gjë që kontribuoi në rrëzimin e ekonomisë sovjetike.

Gara Bërthamore: Tregon numrin e armëve bërthamore që SHBA dhe BRSS grumbulluan nga viti 1945 deri në 1991. Siç shihet, Bashkimi Sovjetik e kaloi SHBA-në në vitet 1970-1980, por të dyja superfuqitë kishin një numër ekstremisht të madh të armëve.

Shpenzimet Ushtarake:Tregon sa miliarda dollarë harxhonin SHBA dhe BRSS për ushtrinë. SHBA shpenzoi vazhdimisht më shumë, veçanërisht gjatë viteve 1980 kur Ronald Reagan ndoqi një politikë të rritjes së shpenzimeve për mbrojtjen. Kjo ndihmoi në rënien e BRSS, pasi ekonomia sovjetike nuk mundi të mbante ritmin.

Udhëtimi i Parë Njerëzor në Hënë dhe Lidhja me Luftën e Ftohtë

Më 20 korrik 1969, astronauti amerikan Neil Armstrong u bë njeriu i parë që shkeli në Hënë gjatë misionit Apollo 11. Kjo arritje historike ishte kulmi i Gares Hapësinore mes Shteteve të Bashkuara (SHBA) dhe Bashkimit Sovjetik (BRSS), e cila ishte një nga aspektet kryesore të Luftës së Ftohtë.

Gara Hapësinore: Luftë Teknologjike Midis SHBA dhe BRSS

Gara Hapësinore filloi në vitet 1950 dhe u bë një simbol i rivalitetit midis dy superfuqive. Të dyja vendet kërkonin të tregonin epërsinë e tyre teknologjike dhe shkencore si një mënyrë për të demonstruar fuqinë e tyre ideologjike dhe ushtarake.

BRSS fiton avantazh në fillim:

- Sputnik 1 (1957) – Sateliti i parë artificial në orbitë, i lëshuar nga BRSS.

- Laika (1957) – Qeni i parë në hapësirë, në bordin e Sputnik 2.

- Jurij Gagarin (1961) – Kozmonauti sovjetik u bë njeriu i parë në hapësirë me misionin Vostok 1.

Përgjigja e SHBA:

Pasi BRSS udhëhoqi në fazat e hershme të Garës Hapësinore, SHBA intensifikoi përpjekjet e saj për të arritur një arritje më të madhe.

- Presidenti John F. Kennedy (1961)shpalli objektivin e dërgimit të një njeriu në Hënë para përfundimit të dekadës.

- Programi Apollo u krijua për të realizuar këtë synim.

Misioni Apollo 11 dhe Ulja në Hënë (1969)*

Më 16 korrik 1969, raketa Saturn V lëshoi Apollo 11 me tre astronautë:

- Neil Armstrong(komandant)

- Buzz Aldrin (pilot i modulit hënor)

- Michael Collins (pilot i modulit komandues)

Më 20 korrik 1969, moduli *Eagle* u ul në sipërfaqen e Hënës në Detin e Qetësisë.

Fraza Historike:

Ndërsa Armstrong doli nga moduli dhe shkelte në Hënë, ai tha fjalët e famshme:

"That's one small step for [a] man, one giant leap for mankind."

("Ky është një hap i vogël për një njeri, por një hap i madh për njerëzimin.")

Buzz Aldrin u bashkua me Armstrong pas pak minutash, dhe të dy ngritën flamurin amerikan, kryen eksperimente shkencore dhe mblodhën mostra nga Hëna.

Pse Ishte Ulja në Hënë e Rëndësishme për Luftën e Ftohtë?*

1. Fitore Propagandistike për SHBA

- Pasi BRSS kishte dominuar Garën Hapësinore në vitet e para, SHBA arriti një fitore vendimtare duke dërguar njerëz në Hënë dhe duke i kthyer ata në mënyrë të sigurt.

- Kjo dëshmoi epërsinë teknologjike të SHBA mbi BRSS dhe tregoi fuqinë e sistemit të saj ekonomik dhe politik.

2.Fuqia Teknologjike dhe Ushtarake

- Gara Hapësinore lidhej drejtpërdrejt me garën e armatimit midis dy superfuqive. Teknologjia e përdorur për të dërguar njerëzit në Hënë kishte aplikime të mundshme në raketat ndërkontinentale dhe mbrojtjen kombëtare.

3. Përfundimi i Garës Hapësinore

- Pas suksesit të Apollo 11, BRSS nuk arriti të realizonte një ulje me njerëz në Hënë.

- SHBA vazhdoi programin Apollo deri në misionin Apollo 17 (1972), por interesi për eksplorimin hënor ra me kohën.

Dokumentet Kryesore të Luftës së Ftohtë

Gjatë Luftës së Ftohtë (1945-1991), u hartuan dhe u nënshkruan një sërë dokumentesh të rëndësishme që formësuan marrëdhëniet midis Shteteve të Bashkuara, Bashkimit Sovjetik dhe vendeve të tjera të përfshira në konflikt. Këto dokumente përfshijnë doktrina, marrëveshje ndërkombëtare, traktate ushtarake dhe deklarata politike. Më poshtë janë dokumentet kryesore të kësaj periudhe.

1. Doktrinat dhe Politikës Strategjike

Doktrina Truman (1947)

- Lëshuar nga Presidenti amerikan Harry S. Truman.

- Premtoi mbështetje ushtarake dhe ekonomike për vendet që kërcënoheshin nga komunizmi, si Greqia dhe Turqia.

- Konsiderohet si fillimi zyrtar i Luftës së Ftohtë.

Plani Marshall (1947)

- Iniciativë ekonomike amerikane për të ndihmuar rindërtimin e Evropës pas Luftës së Dytë Botërore.

- Synonte të pengonte përhapjen e komunizmit duke forcuar ekonomitë e vendeve perëndimore.

- BRSS e refuzoi dhe detyroi vendet e Evropës Lindore të bënin të njëjtën gjë.

Doktrina Eisenhower (1957)

- SHBA angazhohej të mbronte vendet e Lindjes së Mesme nga komunizmi.

- Bazohej në idenë se BRSS po përpiqej të zgjeronte influencën e saj në këtë rajon strategjik.

Doktrina Brezhnev (1968)

- Deklaroi të drejtën e Bashkimit Sovjetik për të ndërhyrë ushtarakisht në vendet e Bllokut Lindor për të ruajtur komunizmin.

- U aplikua gjatë shtypjes së Pranverës së Pragës në Çekosllovaki (1968).

2. Traktatet dhe Marrëveshjet Ushtarake

Traktati i NATO-s (1949)

- Krijoi Organizatën e Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO) si një aleancë mbrojtëse perëndimore.

- Neni 5 i traktatit angazhonte vendet anëtare që një sulm kundër njërit të trajtohej si sulm kundër të gjithëve.

Traktati i Paktit të Varshavës (1955)

- Krijuar nga Bashkimi Sovjetik si kundërpërgjigje ndaj NATO-s.

- Përfshinte vende si Polonia, Gjermania Lindore, Hungaria, Çekosllovakia etj.

- Përfundoi në vitin 1991 me shpërbërjen e BRSS.

Marrëveshjet SALT I (1972) dhe SALT II (1979)

- SALT I (1972): Kufizoi numrin e raketave bërthamore strategjike të SHBA dhe BRSS.

- SALT II (1979): Vendosi kufizime më të rrepta mbi numrin e raketave bërthamore me rreze të gjatë, por nuk u ratifikua nga SHBA për shkak të pushtimit sovjetik të Afganistanit (1979).

Traktati INF (1987)

- Nënshkruar nga Ronald Reagan dhe Mikhail Gorbaçov.

- Eliminonte raketat bërthamore me rreze të mesme veprimi në Evropë.

Traktati START I (1991)

- Synonte reduktimin e armëve strategjike bërthamore midis SHBA dhe

BRSS.

- U firmos nga George H.W. Bush dhe Mikhail Gorbaçov.

Dokumente dhe Deklarata të Rëndësishme

Rezoluta e OKB-së mbi Luftën e Koresë (1950)

- SHBA dhe OKB autorizuan ndërhyrjen ushtarake në Korenë e Jugut për të ndalur agresionin e Koresë së Veriut.

- Kjo çoi në Luftën e Koresë (1950-1953).

Deklarata e Helsinkit (1975)

- Një marrëveshje e nënshkruar nga 35 vende, përfshirë SHBA dhe BRSS.

- Përmirësoi marrëdhëniet midis Lindjes dhe Perëndimit dhe promovoi të drejtat e njeriut.

Marrëveshja e Katovicës (1989)

- BRSS dhe vendet e Evropës Lindore ranë dakord për një tranzicion paqësor drejt demokracisë.

- Lejoi shpërbërjen e regjimeve komuniste në Evropën Lindore.

Dokumentet që Shenjuan Fundin e Luftës së Ftohtë

Traktati për Bashkimin e Gjermanisë (1990)

- Nënshkruar nga Gjermania Perëndimore, Gjermania Lindore dhe katër fuqitë e mëdha (SHBA, BRSS, Britania, Franca).

- Rrjedhoi në ribashkimin e Gjermanisë më 3 tetor 1990.

Traktati i Parisit (1990)

- Vendet e Paktit të Varshavës dhe NATO-s pranuan fundin e Luftës së Ftohtë dhe fillimin e një epoke të re bashkëpunimi.

Deklarata e Shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik (1991)

- Nënshkruar nga liderët e Rusisë, Ukrainës dhe Bjellorusisë.

- Formalizoi shpërbërjen e BRSS më 25 dhjetor 1991.

Gjatë Luftës së Ftohtë (1945-1991), një sërë udhëheqësish nga Shtetet e Bashkuara, Bashkimi Sovjetik dhe vende të tjera luajtën role kyçe në formësimin e ngjarjeve. Më poshtë janë udhëheqësit më të rëndësishëm nga dy superfuqitë kryesore dhe disa nga vendet e tjera që patën ndikim në këtë periudhë.

1. Udhëheqësit e Shteteve të Bashkuara (SHBA)

1. Harry S. Truman (1945-1953)

- Nisi Luftën e Ftohtë me Doktrinën Truman (1947).

- Mbështeti Planin Marshall për rindërtimin e Evropës.

- U përball me Krizën e Berlinit (1948-1949).

- U angazhua në Luftën e Koresë (1950-1953).

2. Dwight D. Eisenhower (1953-1961)

- Mbështeti teorinë e "dominove" për përhapjen e komunizmit.

- Përforcoi NATO-n dhe e zgjeroi angazhimin në Luftën e Ftohtë.

- Nisi programin e armatimit bërthamor (Politika e "Përgjigjes Masive").

- U përball me Revolucionin Hungarez (1956).

3. John F. Kennedy (1961-1963)

- Menaxhoi Krizën e Berlinit dhe ndërtimin e Murit të Berlinit (1961).

- U përball me Krizën e Raketave në Kubë (1962), duke shmangur luftën bërthamore.

- Forcoi mbështetjen për Vietnamin Jugor.

4. Lyndon B. Johnson (1963-1969)

- Intensifikoi Luftën e Vietnamit.

- Nisi programin e "Luftës kundër Varfërisë" dhe të Drejtave Civile.

You've previewed 29 of 45 pages.
To read more:

Benefits:

Full access to our public library
Save favorite books
Interact with authors

DOWNLOAD
LIKE

(2)
COMMENT

()
SHARE
SAVE

BUY THIS BOOK (from $8.79+)

BUY THIS BOOK
(from $8.79+)
BUY THIS BOOK
(from $8.79+)
DOWNLOAD
LIKE (2)

Liked By

COMMENT ()
SHARE
SAVE
Report

Encourage this author

BUY
LIKE

(2)
COMMENT

()
SHARE

Excessive Violence
Harassment
Offensive Pictures
Spelling & Grammar Errors
Unfinished
Other Problem

"lufta e ftohte"

Name: lufta e ftohte
Author: Xhejden Gjika

Xhejden Gjika

Lufta e ftohte Lufta e Ftohtë ishte një konflikt politik, ideologjik dhe ekonomik midis Shteteve të Bashkuara (SHBA) dhe Bashkimit Sovjetik (BRSS), që zgjati nga fundi i Luftës së Dytë ...

(45 pages)

Privacy level: PUBLIC

41 reads 2 fans

Report