Η Εlise (Lise) Meitner (7 Νοεμβρίου 1878 - 27 Οκτωβρίου 1968) γεννήθηκε στην Αυστρία και αργότερα πήρε τη Σουηδική υπηκοότητα. Ασχολήθηκε με τη ραδιενέργεια και την πυρηνική φυσική. Ήταν μέλος της ομάδας που διατύπωσε τη θεωρία για την πυρηνική σχάση βαρέων πυρήνων.

Το στοιχείο του περιοδικού πίνακα με ατομικό αριθμό Z=109 ονομάστηκε προς τιμήν της Meitnerium.

Για το φαινόμενο αυτό ο συνεργάτης της Οtto Hahn βραβεύτηκε με το βραβείο νόμπελ χημείας το 1944. H Μeitner συχνά αναφέρεται ως παράδειγμα γυναίκας επιστήμονα που δεν της αποδόθηκε το βραβείο Nobel. Το 1966 της απονεμήθηκε το Βραβείο "Enrico Fermi" της Αμερικανικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας (μαζί με τους Οtto Hahn και Fritz Strassmann).

Τα πρώτα χρόνια της ζωής της στη Βιέννη

 «Ακόμη και σήμερα είμαι γεμάτη με βαθιά ευγνωμοσύνη για την ασυνήθιστη καλοσύνη των γονιών μου και την εξαιρετικά πνευματική και ενθαρρυντική ατμόσφαιρα στην οποία μεγάλωσα εγώ, οι αδελφές και οι αδελφοί μου.» Lise Meitner

Η Meitner ήταν το τρίτο από τα οκτώ παιδιά μιας εβραϊκής οικογένειας. Ως ενήλικας, ασπάστηκε τον χριστιανισμό, ακολουθώντας τον λουθηρανισμό και βαπτίστηκε το 1908.

Από πολύ μικρή ηλικία έδειξε την κλίση της στην έρευνα  και σε ηλικία 8 ετών, η Meitner  κρατούσε κάτω από το μαξιλάρι της, ένα σημειωματάριο των παρατηρήσεων που έκανε. Εκείνη την εποχή μελετούσε τα ιριδίζοντα χρώματα που εμφανίζονται σε λεπτά επιφανειακά στρώματα όπως είναι τα επιστρώματα λαδιού καθώς και με φαινόμενα που σχετίζονται με την ανάκλαση του φωτός.

Ο πατέρας της Philipp Meitner  ήταν ένας από τους πρώτους εβραίους δικηγόρος στην Αυστρία. Ο πατέρας της την βοήθησε να μορφωθεί σε μια κοινωνία όπου οι γυναίκες δεν επιτρέπονταν να φοιτούν σε ιδρύματα δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Αποφοίτησε το 1901 από το γυμνάσιο Akademisches Gymnasium στη Βιέννη σημειώνοντας πολύ καλό βαθμό ("externe Matura") στις απολυτήριες εξετάσεις (γεγονός που της επέτρεπε την εισαγωγή της στην τριτοβάθμια εκπαίδευση). Παρόλο τους αυστριακούς περιορισμούς, η Lise κατάφερε τελικά να μπει στο πανεπιστήμιο της Βιέννης το 1901 και είχε καθηγητή τον Ludwig Boltzmann. Αυτός της ενέπνευσε το πάθος και το όραμα για τη Φυσική μέσω της φράσης «Η Φυσική είναι η μάχη για την υπέρτατη αλήθεια». Το 1905, ήταν η δεύτερη γυναίκα που πήρε διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης.

Επιστημονική καριέρα

«Η επιστήμη κάνει τους ανθρώπους να φτάνουν στην αλήθεια και στην αντικειμενικότητα ανιδιοτελώς. Διδάσκει τους ανθρώπους να δέχονται την πραγματικότητα, με απορία και θαυμασμό, για να μην αναφέρουμε το βαθύ δέος και τη χαρά που φέρνει η φυσική τάξη των πραγμάτων στον αληθινό επιστήμονα.» Lise Meitner

Με την οικονομική υποστήριξη και την ενθάρρυνση του πατέρας της η Meitner πήγε στο Βερολίνο, το 1906. Ο Max Planck της επέτρεψε να παρακολουθήσει τις διαλέξεις του, μια ασυνήθιστη κίνηση από τον Planck, ο οποίος μέχρι τότε είχε απορρίψει όλες τις γυναίκες που επιθυμούσαν να παρακολουθήσουν τις διαλέξεις του. Μετά από ένα χρόνο, η Meitner έγινε βοηθός του Planck.

Ο διευθυντής του Ινστιτούτου Χημείας στο Βερολίνο, Emil Fischer, επέτρεψε στην Meitner να συνεργαστεί με τον χημικό Otto Hahn σε ένα δωμάτιο που ήταν παλαιότερα εργαστήριο ξυλουργικής και είχε την δική του είσοδο από το δρόμο. Όταν χρειαζόταν την τουαλέτα έπρεπε να επισκεφθεί ένα κοντινό εστιατόριο.

Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών, συνεργάστηκε με τον Otto Hahn και ανακάλυψε μαζί του αρκετά νέα ισότοπα (αποτελούν μια ερευνητική ομάδα). Το 1909 παρουσιάζει δύο άρθρα σχετικά με τη βήτα ακτινοβολία. Την περίοδο 1900-1910, η Meitner ήταν μια από τις μόλις τριάντα γυναίκες που εργάζονταν σε ένα πεδίο πολύ ανταγωνιστικό, στο «νεοσύστατο» πεδίο της ραδιενέργειας. 

Ήταν τόσο σπάνια περίπτωση που ακόμη και ο Rutherford, που ενθάρρυνε τις γυναίκες στα δικά του εργαστήρια, διέπραξε μια γκάφα. Περνώντας από το Βερολίνο το 1908, αφού είχε λάβει το βραβείο Νόμπελ, γνώρισε την τριάνταχρονη Lise Meitner. Είχε δει το όνομά της στις δημοσιεύσεις, αλλά ακόμη και το 'Lise' δεν κατάφερε να τον προειδοποιήσει. Αναφώνησε, με μεγάλη έκπληξη,« Ω, νόμιζα ότι είσαι άνδρας! »

Το 1912 η ομάδα Hahn-Meitner μετακόμισε στο νεοϊδρυθέν Ινστιτούτο  Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry (KWI, σήμερα ονομάζεται το το κτήριο Hahn - Meitner του Ελεύθερου Πανεπιστημίου). Αρχικά η Meitner εργαζόταν χωρίς να έχει μισθό και το 1913 πήρε μια μόνιμη θέση στο Ινστιτούτο σε ηλικία 35 χρονών.

Κατά την διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου η Meitner εργάστηκε εθελοντικά στον αυστριακό στρατό, ως νοσοκόμα στις ακτινογραφίες. Η ίδια αναφέρει: «Τη νύχτα αισθάνομαι νοσταλγία για τη φυσική, αλλά κατά τη διάρκεια της ημέρας σκέφτομαι μόνο τους ασθενείς».

Επέστρεψε στο Βερολίνο και στην έρευνά της το 1916 έχοντας αρκετά διλήμματα. Ένιωθε κατά κάποιο τρόπο ντροπή που ήθελε να συνεχίσει τις ερευνητικές της εργασίες ενώ τα θύματα του πολέμου υπέφεραν και είχαν ιατρικές και συναισθηματικές ανάγκες που έπρεπε να καλυφθούν.

Το 1917, η ίδια και ο Hahn ανακάλυψαν το πρώτο μακρόβιο ισότοπο του στοιχείου protactinium, για το οποίο της απονεμήθηκε το μετάλλιο Leibniz από την Ακαδημία Επιστημών του Βερολίνου. Εκείνη τη χρονιά, η Meitner έγινε επικεφαλής στο δικό της τμήμα φυσικής στο KWI. Το 1926, η Meitner ήταν η πρώτη γυναίκα στη Γερμανία που ανέλαβε θέση καθηγητή φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου.

 Όταν ο Adolf Hitler ήρθε στην εξουσία το 1933, η Meitner εξακολουθούσε να είναι επικεφαλής του τμήματος φυσικής του KWI. Στην αρχή η αυστριακή της ιθαγένεια την προστάτευε, όμως πολλοί εβραίοι επιστήμονες, όπως ο Szilárd, ο Fritz Haber, ο ανιψιός της Otto Frisch, απολύθηκαν ή αναγκάστηκαν να παραιτηθούν από τις θέσεις τους. Οι περισσότεροι μετανάστευσαν από τη Γερμανία. Η απάντησή της σε αυτή την κατάσταση ήταν να μην πει τίποτα και να «θάψει» τον εαυτό της στο έργο της.

Το 1935, ως επικεφαλής του τμήματος φυσικής του KWI, η ίδια και ο Otto Hahn, διευθυντής του KWI, ανέλαβαν το αποκαλούμενο πρόγραμμα έρευνας «υπερουράνια στοιχεία» (τα στοιχεία με ατομικούς αριθμούς μεγαλύτερους από Ζ=92 ονομάστηκαν υπερουράνια στοιχεία). Αυτό το πρόγραμμα τελικά οδήγησε στην απροσδόκητη ανακάλυψη της πυρηνικής σχάσης βαρέων πυρήνων.

Μετά την προσάρτηση της Αυστρίας τον Μάρτιο του 1938, η Meitner άρχισε να αντιμετωπίζει δυσκολίες λόγω της  εβραϊκή της καταγωγής. Στις 13 Ιουλίου 1938, η Meitner, με την υποστήριξη του Otto Hahn και τη βοήθεια των ολλανδών φυσικών Dirk Coster και Adriaan Fokker, αναχώρησε για την Ολλανδία. Η Meitner δήλωσε αργότερα ότι έφυγε από τη Γερμανία με 10 μάρκα στο πορτοφόλι της. Πριν φύγει, ο Otto Hahn της έδωσε ένα διαμαντένιο δαχτυλίδι που είχε κληρονομήσει από τη μητέρα του: με αυτό θα μπορούσε η Meitner να δωροδοκήσει τους συνοριοφύλακες, αν χρειαζόταν. Τελικά αυτό δεν χρειάστηκε, και η σύζυγος του ανιψιού της Meitner  φόρεσε αυτό το δαχτυλίδι μετά από μερικά χρόνια.

Τέλος, η Meitner βρέθηκε στη Στοκχόλμη, όπου ανέλαβε θέση στο εργαστήριο του Manne Siegbahn, παρά τις προκατάληψεις του Siegbahn εναντίον των γυναικών που ασχολούνται με την επιστήμη. Εκεί συνεργάστηκε με τον Niels Bohr, ο οποίος ταξίδευε τακτικά από την Κοπεγχάγη στη Στοκχόλμη. Επίσης συνέχισε να αλληλογραφεί με τον Otto Hahn και άλλους Γερμανούς επιστήμονες.